خاوري، اسدالله: ذهبيه (تصوف
علمي، آثار ادبي) 733ص، جلد نرم، 16.5*23.5 سانتي
متر تهران: دانشگاه تهران،
2004،چاپ دوم شابك:
7-4828-03-964 اين كتاب، از مجموعه
«70 گنج از 70 سال گنجينه دانشگاه تهران»، تحقيقي است ارزشمند درباره نظم و
نثر فرقه «ذهبيه»، با توجه به اصول عقايد اين سلسله. نويسنده اين كتاب كه سال
ها قبل براي نخستين بار منتشر شد، «دكتر اسدالله خاوري»، محقق و استاد فقيد
دانشگاه شيراز است. اين پژوهش در چهار بخش (باب) تدوين شده است. موضوع بخش
اول، ادبيات صوفيانه، رابطه ميان تصوف و ادبيات فارسي و توجه صوفيان به شعر و
شاعري است. در بخش دوم، موضوع تصوف از نظر «ذهبيه» (تاريخ تصوف، منشا آن،
معني و تعريف تصوف و ...)، سلسله هاي اصلي صوفيه، نام و كلمه «ذهبيه»، و مقام
«ذهبيه» در بين سلسله هاي صوفيه بررسي مي شود. بخش سوم به موضوع «اركان و
اقطاب و اولياء ذهبيه» مي پردازد. در اين بخش، پس از بحثي درباره «ولايت
كليه» و «ولايت جزئيه»، اقطاب «ذهبيه» همچون «معروف كرخي»، «جنيد بغدادي»،
«ابوعثمان مغربي»، «علاء الدوله سمناني»، و ... به اختصار معرفي مي شوند. در
بخش چهارم كتاب كه قسمت اصلي آن را تشكيل مي دهد، ادوار و تحولات فكري و آثار
ادبي (نظم و نثر) مربوط به فرقه «ذهبيه» بررسي مي شود. در اين بخش، با 5 دوره
فكري يعني «دوره زهد و عبادت»، «دوره اعتلاي تصوف»، «دوره ركود تصوف»، «دوره
اعتلاي ولايت» و «دوره تجدد تصوف» و آثار نمايندگان برجسته «ذهبيه» در اين
دوره ها آشنا مي شويم.
