معصوم عليشاه، محمد معصوم بن
زين العابدين: طرائق الحقايق (دوره سه جلدي) با تصحيح: محمد جعفر
محجوب 2193ص، جلد سخت، 16.5*23.5
سانتي متر تهران: انتشارات سنايي، 1383،
چاپ اول شابك (دوره):
9-29-6290-964 كتاب «طرائق
الحقايق» از جمله آثار جامع و ارزشمندي است كه در دوره قاجار تاليف شده و در
دوران حيات مولف و تحت نظر او به چاپ رسيده است. مولف كتاب، «محمد معصوم
شيرازي» كه به نام طريقتي «معصوم عليشاه» شهرت دارد، از عارفان برجسته و قطب
سلسله «نعمت اللهيه» بوده است. وسعت اطلاع و احاطه وي بر معارف اسلامي و علوم
رايج عصر خويش (1270-1344 ه. ق) حيرت انگيز است. جلد اول اين مجموعه عظيم، به
بيان مقاصد صوفيان و تعريف صوفي و تصوف و عقايد هواداران و مخالفان اين مكتب
اختصاص يافته است. نويسنده، با بي نظري وسعه صدر، اقوال مخالفان را ذكر مي
كند و سپس با اتكاء به سنت و حديث و آيات قرآن به رد آنها مي پردازد.
در اين كتاب، احاديث
و اخبار فراوان و متعدد، به كرات از كتاب هاي بزرگ شيعه مانند «اصول كافي»،
«من لايحضر الفقيه» و ... به شهادت آورده شده و از اين روي در باب مسائل تصوف
به صورت يك ماخذ دست اول درآمده است. علاوه بر فقيهان، دسته اي ديگر از
دانشمندان از معارضان تصوف اند و آنان عبارتنداز حكيمان و اهل فلسفه. مولف،
براي رد ايرادات اين گروه نيز به بحثي جامع پرداخته و با دقت و موشكافي،
ماحصل ايرادات و اعتراضات آنها را در كتاب آورده و جواب گفته است و البته پيش
از آغاز كردن بحث، به گفتگويي در باب حكمت و فلسفه و تعريف آن و ترجمه حال
حكيمان و فيلسوفان بزرگ يونان و دنياي اسلام پرداخته است. از اين جهت «طريق
الحقائق»، نه تنها براي صوفيان و كساني كه متمايل به مشرب تصوف هستند سودمند
است و آنان را از مطالعه كتب فراواني كه در اين باب تاليف شده بي نياز مي
كند، بلكه اطلاعات بسيار در باب مباحث فقهي و نيز حكمت و فلسفه در اختيار
علاقمندان اين گونه مباحث مي گذارد. اين مختصات، جلد اول
اين مجموعه را به صورت دايره المعارفي در باب مقاصد صوفيان درآورده و حرفي را
ناگفته نگذاشته است. در جلدهاي دوم و سوم، مولف به شكلي جامع به سلسله هاي
گوناگون تصوف شيعه و سني پرداخته و اصول اعتقادات و پيران هر سلسله را به شرح
باز نموده است. تصحيح حاضر از اين اثر به كوشش دكتر «محمد جعفر محجوب»، استاد
و محقق برجسته و فقيد، همراه با فهرست هاي گوناگون به چاپ رسيده است.
