روزنامه خاطرات سيد
محمد كمره اي (مجموعه دو جلدي) به كوشش: محمد جواد
مرادي نيا 1854ص، جلد سخت،
14.5*21.5 سانتي متر تهران: انتشارات
شيرازه، 2003، چاپ اول شابك دوره:
4-21-6578-964 سال هاي مقارن با
خاتمه جنگ اول جهاني در ايران كه آخرين ايام پادشاهي قاجار و مقدمات يك
دگرگوني اساسي در تاريخ معاصر ايران محسوب مي شود، يكي از مهم ترين ادوار
تاريخ ايران است و «روزنامه خاطرات سيد محمد كمره اي» از اين ايام نيز يكي از مهم
ترين اسناد بر جاي مانده از آن. در اين يادداشت ها،
«سيد محمد كمره اي» كه در مقام يكي از چهره هاي برجسته حزب دموكرات ايران در
دل سياست آن مقطع قرار گرفته بود و جز كار سياسي نيز مشغله اي ديگر نداشت، به
ثبت جزئيات و دقايقي از تحولات سياسي تهران اقدام كرده كه تاكنون جز پاره اي
اشارات كوتاه و ملاحظات گذرا، آگاهي درخور توجهي در مورد آن در دست
نبود. اگر چه
بحث تشكيل يا عدم تشكيل مجدد حزب دموكرات، آن هم در وضعيتي كه به دليل تحول
پيشين كشور بخش مهمي از روسا و فعالان مبرز آن پراكنده و تبعيد بودند، محور
اصلي اين يادداشت ها را تشكيل مي دهد ولي شرح روز به روز مولف از تحولات
سياسي تهران، حوادث جاري در پاره اي از ولايات و تاثير آن ها بر اين تحولات،
آراء سياسي و رفتارهاي عملي طيف وسيعي از رجال و بازيگران وقت، تصويري از
تحولات اين دوره به دست مي دهد كه به مراتب جامع تر و گسترده تر از شرح يك
رشته مناقشات شخصي و فرقه اي است. در واقع گذشته از تاريخ سياسي ايران در اين
دوره و پاره اي از جزئيات و حوادث ناشناخته آن، توصيف «كمره اي» از فضاي حاكم
بر اين تحولات و اصولا «تكنيك پلتيك» در آن روزگار نيز از جمله جنبه هاي
ارزشمند اين يادداشت هاست؛ از نحوه بسيج و تهييج سياسي گرفته تا نوع پيوندهاي
موجود ميان گروه هاي ذي نفوذ طبقه حاكم و بخش سياسي توده مردم ... و نكاتي
بسيار درباره تاريخ اجتماعي تهران در اين دوره.
