قاچاق كرم: خاطراتي
از دوازده سال طغيان و ياغيگري در قفقاز به كوشش: سيروس
سعدونيان مقدمه: رحيم رئيس
نيا 112ص، جلد نرم،
14.5*21.5 سانتي متر تهران: انتشارات
شيرازه، 2001، چاپ اول شابك:
4-93-6578-964 از ميان
رشته هاي مختلفي كه حوزه قفقاز و سرزمين هاي پيراموني آن را به يكديگر پيوند
مي دهد، يكي هم اساطير و افسانه هاي مشترك است. يكي از آخرين اين افسانه ها،
حكايت «قاچاق كرم» يا «كرم بيك»، ياغي پرآوازه اي است كه در ادوار پاياني قرن
نوزدهم نه فقط قفقاز كه بخش هايي از ايران و عثماني را نيز عرصه تاخت و تاز
خود قرار داد. آنچه از او مي دانيم كه به نحوي جامع در مقدمه «رحيم رئيس نيا»
بر اين كتاب بيان شده، بيشتر مبين اهميت افسانه اي «قاچاق كرم» است؛ افسانه
اي منطبق با سننن افسانه سرايي مردم آن سامان و بيانگر روح سركش و ظلم ستيز
آن ها. «كرم» در سال هاي مياني عمر و پس از پشت سرگذاشتن دوره اي مستمر و
طولاني از ياغيگري هاي مدام به دربار «ناصرالدين شاه» پناه آورد و شرح حال
برجاي مانده از او كه در مجموعه نسخ خطي كتابخانه ملي ايران، تحت عنوان «شرح
حال كرم دزد» در 68 برگ محفوظ است، اينك به همت «سيروس سعدونيان» در كتاب
حاضر به چاپ رسيده است.
