افتخاري بيات،
حسينقلي:تاريخ ماكو به كوشش: حسين
احمدي 107ص، جلد نرم،
14.5*21.5 سانتي متر تهران: انتشارات
شيرازه، 2002، چاپ اول شابك:
1-72-6578-964 با چيرگي
روس ها بر قفقاز كه به تحديد قلمرو شمالي ايران منجر شد، موقعيت خان نشين
«ماكو» اهميتي بيش از پيش يافت. «ماكو» و حوزه آن كه از نقطه نظر مناسبات
خارجي، تا پيش از اين بيشتر قلمرو عثماني را در برابر داشت، اينك با قفقاز
روسيه نيز همجوار شد. كتاب «تاريخ ماكو» نوشته «حسينقلي افتخاري بيات»، فرزند
«بابا بيگ» در سال 1317 شمسي تاليف شده و سند ارزشمندي درباره حوادث و تاريخ
اين منطقه است. كتاب با شرحي مختصر از چگونگي سكونت ايل «بيات» در ماكو در
دوره تيموريان آغاز مي شود و با توسعه و گسترش قدرت اين ايل پس از مرگ
«نادرشاه» ادامه مي يابد. مولف از صدراعظمي «حاج ميرزا آقاسي» در دوره «محمد
شاه»، به عنوان نقطه عطف تحول در ايل «بيات»، «ماكو» و ايران ياد مي كند. در
اين دوره است كه «علي خان سردار» با تمام طايفه به تهران منتقل شد. كتاب
«تاريخ ماكو» كه به نثري ساده و روان نوشته شده است، در واقع گوشه هايي از
تحولات «ماكو» و حوزه آن را كه بيشتر شامل شرح حال و فعاليت هاي خاندان حاكم
بر اين منطقه در فاصله پادشاهي صفويه تا انحلال خان نشين «ماكو» در سال هاي
پاياني حكومت قاجار است، به تصوير مي كشد.
