قفقاز در تاريخ
معاصر به كوشش: كاوه
بيات 193ص، جلد نرم،
14.5*21.5 سانتي متر تهران: انتشارات
شيرازه، 1998، چاپ اول شابك:
0-16-6578-964 اين كتاب، مجموعه اي
از مقالات محققان و مورخان مختلف درباره تاريخ معاصر قفقاز است. مقاله نخست
اين مجموعه، «احمد آقا اوغلو در فرانسه» نوشته «فرانسوا ژرژن» است. هدف از
تدوين اين مقاله، نشان دادن گسست فرهنگي از ايران است كه به دنبال گسست سياسي
و اداري بخش از سرزمين هاي ايران در پي جنگ هاي ايران و روس بوجود آمد. «احمد
آقااوغلو»، روشنفكر مسلماني است كه تكاپوي فكري خود در اروپاي سال هاي آخر
قرن نوزدهم را با درد ايرانيت و دغدغه رهايي و بهروزي ايران آغاز كرد، ولي در
عرض مدت زماني كمتر از 20 سال گام در مسيري نهاد به كلي متفاوت. او به يكي از
ترك گرايان سرشناس حوزه عثماني تبديل شد. «نقش حزب
داشناكتسيون در جمهوري ارمنستان» به قلم «ريچارد هوانسيان»، جامع ترين مقاله
اين مجموعه است. اين مقاله محملي است براي ارائه يك تاريخچه فشرده از چگونگي
تاسيس و مقاومت دو ساله جمهوري اول ارمنستان در برابر انواع دشواري هاي داخلي
و خارجي و بالاخره نحوه فروپاشي آن. با پيشروي نيروهاي جمهوري ارمنستان در
«نحجوان» و عقب راندن عثماني ها، حد فاصل ميان ايران و ارمنستان از ميان رفت
و تحولات ارمنستان نقش موثري بر مناسبات منطقه اي ايران بر جاي نهاد. مقاله
«واپسين تلاش: مذاكرات ريگا» به قلم «هراچيك سيمونيان»، نه فقط از لحاظ اصل
اين موضوع، بلكه از نظر شناسايي تاثير منطقه اي اين تحولات نيز جالب است.
مقاله «چهار ياد بود در تاريخ جمهوري آذربايجان» از «جيحون حاجي بيلي»، از
فعالين حزب «مساوات» و مقاله «انقلاب و شورايي گرداني در شمال قفقاز» به قلم
«پ. كوزوك»،ديگر مقالات اين مجموعه ارزشمند هستند.
